Farhud

Wstęp

Farhud, czyli pogrom ludności żydowskiej, który miał miejsce w Bagdadzie w dniach 1-2 czerwca 1941, stanowi tragiczny rozdział w historii Iraku. Wydarzenia te miały miejsce w czasie żydowskich świąt Szawuot i były wynikiem napięć politycznych oraz atmosfery antysemityzmu, które narastały w regionie na przestrzeni lat. W kontekście upadku pronazistowskiego rządu Raszida Alego al-Gajlaniego, Farhud stał się symbolem brutalności i przemocy, które dotknęły społeczność żydowską w Iraku. W artykule przyjrzymy się tłu historycznemu, wydarzeniom poprzedzającym pogrom oraz jego następstwom.

Tło historyczne

Początki wspólnoty żydowskiej na obszarze dzisiejszego Iraku sięgają czasów podboju północnego Królestwa Izraela przez Asyryjczyków w 722 roku p.n.e. Żydzi, którzy osiedlili się w tym regionie, z biegiem lat stali się integralną częścią społeczeństwa irackiego. Od XIX wieku wspólnota żydowska przeżywała okres duchowego i ekonomicznego rozkwitu, a większość Żydów mieszkała w miastach takich jak Bagdad, Basra i Mosul. W 1920 roku stanowili oni około 40% mieszkańców Bagdadu.

Po I wojnie światowej i rozpadzie Imperium Osmańskiego, Liga Narodów przekazała administrację Irakiem Wielkiej Brytanii. Powstałe Królestwo Iraku z Fajsalem I na tronie sprzyjało rozwojowi społeczności żydowskiej, która identyfikowała się jako wyznawcy judaizmu w ramach narodu arabskiego. Mimo rzadkich prób emigracji do Palestyny, Żydzi iraccy pozostawali lojalni wobec swojego kraju i odgrywali ważną rolę w różnych sektorach gospodarki.

Wydarzenia poprzedzające pogrom

Propaganda antysemicka

W latach 1932-1941 obserwowano wzrost antysemityzmu w Iraku, co było wspierane przez niemiecką ambasadę pod kierownictwem dr. Fritza Grobby. Propaganda ta przyczyniała się do rozwoju ruchów faszystowskich oraz szerzenia nienawiści wobec Żydów. Wprowadzenie numerus clausus oraz zwolnienia żydowskich urzędników z pracy tylko potęgowały atmosferę niepewności i strachu wśród społeczności żydowskiej.

Mimo że większość społeczeństwa irackiego utrzymywała codzienne kontakty z Żydami, to jednak nasilające się ataki na synagogi i inne miejsca związane z kulturą żydowską zwiastowały nadchodzące tragedie. W 1936 roku przywódcy społeczności żydowskiej zdecydowali się zerwać kontakty z ruchami syjonistycznymi, aby podkreślić swoje arabskie pochodzenie.

Zamach stanu i jego konsekwencje

1 kwietnia 1941 roku grupa oficerów o sympatiach pronazistowskich dokonała zamachu stanu, obalając regenta Abd al-Ilaha. Nowy rząd szybko wszedł w konflikt z Brytyjczykami dotyczący warunków traktatu o obronie. Sytuacja polityczna w regionie była niezwykle napięta, co sprzyjało eskalacji przemocy wobec Żydów. W obliczu nadciągającej konfrontacji między armią brytyjską a irackim rządem pro-nazistowskim, atmosfera strachu stawała się coraz bardziej intensywna.

Pogrom (1-2 czerwca 1941)

Pogrom Farhud rozpoczął się 1 czerwca 1941 roku, kiedy delegacja wspólnoty żydowskiej udała się do Pałacu Kwiatów na spotkanie z nowym regentem. Została zaatakowana przez tłum zgromadzony w pobliżu mostu Al Khurr. Przemoc szybko ogarnęła dzielnice Al Rusafa i Abu Sifjan, gdzie dochodziło do morderstw, gwałtów oraz plądrowania domów i sklepów żydowskich. Ataki trwały aż do późnych godzin nocnych, a kolejnego dnia przemoc została wznowiona z udziałem irackiej policji.

Z relacji świadków wynika, że wydarzenia te mogły być zaplanowane przez niektóre lokalne elity. Prof. Cwi Jehuda wskazuje na podburzające mowy wygłoszone w meczetach jako jedną z przyczyn wybuchu przemocy. Dopiero po interwencji brytyjskich sił wojskowych udało się opanować sytuację i zakończyć zamieszki.

Ofiary pogromu

Dokładna liczba ofiar pogromu jest trudna do ustalenia ze względu na chaos tamtych dni. Szacuje się, że liczba zamordowanych wynosiła od 180 do nawet 780 osób; rannych mogło być około 1000 ludzi. Ponadto wiele domów zostało splądrowanych lub zniszczonych, a sztuka oraz kultura żydowska poniosły ogromne straty.

Pogrom Farhud pozostawił głęboki ślad w pamięci społeczności żydowskiej oraz stał się jednym z kluczowych momentów prowadzących do masowej emigracji Żydów z Iraku po wojnie.

Następstwa pogromu

Pogrom Farhud był nie tylko tragicznym wydarzeniem dla społeczności żydowskiej w Iraku, ale również początkiem końca ich obecności w tym kraju. Po wydarzeniach z czerwca 1941 roku wielu Żydów postanowiło opuścić Irak w poszukiwaniu bezpieczeństwa gdzie indziej. W latach 50-tych XX wieku większość irackich Żydów emigrowała do Izraela lub innych krajów.

Nowy pro-brytyjski rząd po pogromie skazał kilku sprawców na śmierć, ale to nie zatrzymało fali przemocy wobec Żydów ani nie przywróciło ich poczucia bezpieczeństwa. Farhud stał się symbolem tragedii i cierpień tej społeczności oraz przypomnieniem o konsekwencjach nienawiści i nietolerancji.

Zakończenie

Pogrom Farhud jest jednym z najbardziej dramatycznych epiz

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).