De Bornholmske Jernbaner

Wstęp

Bornholm, malownicza duńska wyspa położona na Bałtyku, jest znana z pięknych krajobrazów, bogatej historii oraz specyficznej kultury. Wśród wielu aspektów, które przyczyniły się do rozwoju tej wyspy, istotną rolę odegrała kolej. Bornholmskie Koleje Żelazne (duń. De Bornholmske Jernbaner, skr. DBJ) działały w latach 1934–1968, eksploatując sieć kolei wąskotorowych o szerokości torów wynoszącej 1000 mm. Historia tej spółki kolejowej jest nie tylko ciekawym przykładem rozwoju transportu na Bornholmie, ale także ilustracją lokalnych ambicji społeczno-gospodarczych.

Geneza budowy kolei na Bornholmie

Pierwsze pomysły dotyczące budowy kolei na Bornholmie pojawiły się już w 1875 roku. Mimo że wyspa nie jest dużym terytorium (ma zaledwie 588 km²), inicjatywa ta budziła wiele kontrowersji. Wiele osób podważało sens ekonomiczny takiej inwestycji, co skutkowało opóźnieniami w realizacji planów. Jednakże w 1890 roku z inicjatywy lekarza P.V.E. Hansena oraz inżyniera J. Fagerlunda rozpoczęto zbiórkę funduszy na ten cel. Zbiórka zakończyła się sukcesem i pozwoliła na otwarcie pierwszej linii kolejowej.

13 grudnia 1900 roku powstało Bornholmskie Kolejowe Towarzystwo Akcyjne (Det bornholmske Jernbaneselskab A/S), które otworzyło trasę o długości 37 km łączącą Rønne, Åkirkeby i Nexø – trzy największe miejscowości wyspy. Budynki stacyjne zaprojektowane przez architekta Mathiasa Bidstrupa przyciągały uwagę swoją funkcjonalnością i estetyką. Mimo krętej i nierównej trasy linia szybko zdobyła uznanie, a w pierwszym roku działalności przewiozła około 150 000 pasażerów oraz 35 000 ton towarów.

Rozwój sieci kolejowej

W początkowym okresie działalności kolei na Bornholmie używano lokomotyw parowych, jednak w 1930 roku zaczęto wprowadzać lokomotywy spalinowe, a od 1949 roku także autobusy szynowe. Prędkość maksymalna pociągów osobowych wynosiła 45 km/h, a towarowych – 30 km/h. W miarę rosnącego zapotrzebowania na usługi transportowe rozpoczęto rozbudowę sieci kolejowej, mimo licznych trudności technicznych związanych szczególnie z północną częścią wyspy. Do 1916 roku powstało kilka nowych linii kolejowych.

Architekci Kay Fisker, Aage Rafn i Ove Funch-Espersen zaprojektowali kolejne budynki stacyjne. W 1934 roku trzy spółki obsługujące linie kolejowe na Bornholmie połączono w jedną organizację – De Bornholmske Jernbaner. Spółka ta zajmowała się nie tylko transportem kolejowym, ale również transportem drogowym i komunikacją morską między portami wyspy.

Szczyt działalności i zamknięcie linii

W szczytowym okresie rozwoju sieć kolejowa na Bornholmie miała ponad 90 km długości i składała się z kilku kluczowych odcinków: Rønne – Nexø (RNJ), Rønne – Allinge – Sandvig (RAJ) oraz Almindingen – Gudhjem (AGJ). Linie te funkcjonowały w różnych okresach między 1900 a 1968 rokiem. Jednak po II wojnie światowej sytuacja zmieniła się diametralnie.

Konkurencja ze strony transportu kołowego zaczęła wpływać negatywnie na sytuację finansową kolei. Zmniejszająca się liczba pasażerów oraz rosnące koszty eksploatacji doprowadziły do tego, że od 28 września 1968 roku przestały one funkcjonować. Były to ostatnie koleje wąskotorowe w Danii, a ich zamknięcie było smutnym końcem pewnej epoki dla mieszkańców Bornholmu.

Dziedzictwo Bornholmskich Kolei Żelaznych

Pomimo że koleje zostały zamknięte, ich dziedzictwo przetrwało do dziś. Część infrastruktury kolejowej została przebudowana i przekształcona w sieć dróg rowerowych, co przyczyniło się do popularyzacji aktywnego wypoczynku na wyspie. Około jednej trzeciej z około 250 km unikalnych ścieżek rowerowych prowadzi dawnymi torami kolejowymi.

Bornholmskie Koleje Żelazne odegrały istotną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym wyspy oraz turystyki. W czasach swojej świetności przyciągały licznych turystów, którzy mogli korzystać z wygodnego transportu między miejscowościami. Istniał nawet zwyczaj, że personel hoteli i pensjonatów witano turystów na stacjach kolejowych.

Zakończenie

Historia Bornholmskich Kolei Żelaznych to fascynujący przykład lokalnego przedsięwzięcia, które miało znaczący wpływ na rozwój regionu. Mimo że kolej została zamknięta ponad pięćdziesiąt lat temu, jej wpływ na społeczeństwo i gospodarkę Bornholmu jest nadal widoczny. Zachowane budynki stacyjne oraz przekształcone tory kolejowe przypominają o czasach, gdy kolej była kluczowym środkiem transportu na tej pięknej wyspie.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).